Al Fadimem Türküsü’nün Perde Arkası Aralandı: Duygusal Bir Aşkın Türküye Dönüşüm Öyküsü
Afyonkarahisar’ın İscehisar ilçesine bağlı Cevizli köyü ile Bayat ilçesine bağlı Sağırlı köyü sınırları içinde filizlenen, yıllardır dillerden düşmeyen ‘Al Fadimem türküsü’nün ardındaki hüzünlü sevda hikayesi, yapılan kapsamlı bir proje ile gün yüzüne çıkarıldı. Halkın gönlünde taht kuran bu ezginin gerçek öyküsünü ve unutulmaya yüz tutmuş ilk sözlerini gün ışığına taşıyan bu çalışma, kültürel mirasımızın ne denli değerli olduğunu bir kez daha gözler önüne serdi.
TÜBİTAK Destekli Proje ile Tarihi Gerçekler Ortaya Konuldu
Türk Dili ve Edebiyatı alanında, TÜBİTAK 2204-A Lise Öğrencileri Araştırma Projeleri Yarışması kapsamında İscehisar Faruk Öksüz Anadolu İmam Hatip Lisesi’nde hayata geçirilen proje, büyük ilgi gördü. Tarih öğretmeni Faruk Karakuş danışmanlığında, 12. sınıf öğrencisi Ertuğrul Meriç Boydemir tarafından hazırlanan ve ‘Sözden Ezgiye: Fadime ile Efe Kadir’in Hikâyesinin Türküsüyle Yaşayan Belleği’ adını taşıyan bu özel çalışma, türküye ilham veren gerçek karakterler ve birinci elden tanıklıklarla desteklendi.
Halk Kültüründe Türkülerin Dönüşümü ve Al Fadimem Örneği
Araştırmanın temel hedeflerinden biri, halk kültürünün en önemli taşıyıcılarından olan türkülerde zamanla meydana gelen söz ve anlam kaymalarını belgelemekti. Bu kapsamda, ‘Al Fadimem türküsü’nün kahramanları Fadime Bostan ve Efe Kadir ile aynı dönemi yaşamış akrabaları ve köylüleriyle yapılan derinlemesine mülakatlar, projenin en sağlam dayanaklarını oluşturdu. Bu görüşmeler, türkünün nasıl doğduğuna ve zaman içinde nasıl şekillendiğine dair paha biçilmez bilgiler sundu.
Bir Sevdanın Türküye Yansıyan Acıklı Yolculuğu
Yapılan araştırmalar ve görüşmeler, Efe Kadir’in yetim ve ekonomik olarak zor durumda olması nedeniyle Fadime ile evlenmek için gerekli maddi imkanlara sahip olamadığını ortaya koydu. Bu durum üzerine Efe Kadir, Fadime’yi kaçırma kararı aldı. Fadime’nin de gönüllü olarak bu karara uymasıyla macera başladı. Ancak dönemin yasalarına göre yaşının küçüklüğü (resmi kayıtlarda yaşının yazılmamış olmasından kaynaklı) nedeniyle Efe Kadir, Fadime’nin ailesinin şikayeti üzerine tutuklanarak cezaevine gönderildi. Fadime ise ailesi tarafından başka biriyle evlendirildi. Bu ayrılığın derin acısı, Efe Kadir’in cezaevinde yaktığı ağıtlarla dile geldi ve ‘Al Fadimem’ de bu yürek burkan ağıtlardan biri olarak hafızalara kazındı.
40 Yıllık Kaset Kaydı, Kayıp Sözleri Ortaya Çıkardı
Projenin en çarpıcı bulgusu, Efe Kadir’in kendi sesinden yapılmış 40 yıllık bir ses kaydının bulunması oldu. 1985 yılında Belçika’da yaşayan oğlu Hasan Kilci’nin talebi üzerine kaydedilen bu kaset, Efe Kadir’in türkünün dört kıtasını kendi sesiyle okuduğunu belgeledi. Ali Kalkan, Veli Kilci ve aile bireyleri tarafından özenle saklanan bu kayıt, ‘Al Fadimem türküsü’nün ilk ve orijinal sözlerine ulaşmada birincil kaynak niteliği taşıdı. Saha çalışmaları sonucunda derlenen ve günümüzde bilinen sözlerden farklılık gösteren bu kıtalar, türkünün kuşaklar boyunca nasıl bir değişim geçirdiğini somut delillerle gözler önüne serdi. Bu çalışma, gazeteajansi.com.tr olarak halk müziğimizin zenginliğini ve taşıdığı tarihi derinliği vurgulamak adına büyük önem taşımaktadır.
